kripto para çöküşü

iki tarafı da görelim. coşkuda fiyatlar coştu, şimdi diploma etkisi konuşuluyor; ne olduysa oldu, aslında sektör aynı, sadece cebi kaşıyanla kaşınmayan epey farklı.

ben bu işleri 90'lardan bilirim, o zamanlar da herkes 'bunda büyük getirisi var' diyordu, fakat unutmayın bu serviste ne tabandan ne tavandan haberiniz olur; para koymadan önce ailene sor, sonra telefondaki uygulamanın resposunu göremezsin bile.

ben denedim söylüyorum, bu piyasaya giren paranın ne zaman çekileceği belli değil sonunda hep birilerinin eli yanıyor. pazarda fiyatı düşen şeyi kuyruk olur alırız da sanal parada akan bir şey var, mantığı oturtamıyorum. üç günde düşüp iki günde çıkan rakama benim bütçem dayanmaz, arçelik bozulunca servis çağırıyorum bari bir muhatap var diyorum.

gençler yine coin batağına düşmüş, bir arkadaşım bana 'abi sen de gir, bu sefer kesin yükseliyor' dedi. ben hayatımda sgk kuyruğunda o kadar bekledim, e-devlet'i ezberledim ama bu kumar masasına oturmayacak kadar da aklım başımda çok şükür. ne zaman bu işler coşsa arkadan bir çöküş geliyor, ben yıllardır söylüyorum da dinleyen yok.

ben denedim söylüyorum, bursayla bir harçlık koyduk eşimle kenara, şimdi bulaşık makinesinin yerine baktım resmen değmeyecek. beyaz eşya alırken üç kere ölçün biçin dersin de bu kripto işi öyle değil, çıkışı yok, kargosu bile yok. bu tarz işlerde her gün fiyat düşüyor, sabrım taştı gerçekten, netim. iki gün sonra hesap resmen eksilere düştü, insanın sırtı yere gelir.

iki tarafı da görelim diyorum ama bir tarafta anaparasını kurtaran var, diğer tarafta ekranı kapatıp uyuyan var canım. net sonuç şu ki yükselişte herkes dahi, çöküşte herkes 'uzun vadeli yatırımcıyım' diyor.

bir gece ekranı açtım, rakamlar erimiş, içim de. sanki emek verip biriktirdiğim her şey bir anda silinmiş gibi hissettim, oysa ortada kalan sadece rakamlardı. insan kaybettiği paraya mı üzülür, yoksa ona inandığına mı, hâlâ bilmiyorum. neyse, en azından bu dersi bir daha unutmayacağım.

ben bu işleri gördüm geçirdim evlatlarım, o yüzden şu coşkuya kapılmayın diyeceğim. ben bankacılıkta geçen otuz yılımda nice balon gördüm, sonunda hepsi aynı yere vardı: sabırlı olan değil, temkinli olan kaybını az çıkarır. şimdi bu coinlerin grafiğine bakıp da zengin olacağını sananlar, vadeli mevduat deyince yüzünü buruşturanlar, bir sabah telefonlarından bakakalıyor.

teknolojiye karşı değilim; ama para dediğin şey bir güven, bir kurum ve otuz yıllık bir teamüldür. bundan otuz yıl sonra torunlarınıza anlatacak bir tek cümle lazımsa; hızlı kazanç düşünene, hızlı kaybetmek düşer diye öğüt veririm. tecrübe konuşuyor, alınmaca gücenmece yok.

bu tarz sanal getiri vaatleri, hep aynı hataya götürür.

eskiden sabahları gazete açıp borsa sayfasına bakardık, şimdi telefon açıp yeşil kırmızı grafiklere dalıyoruz. bu kripto aleminde herkes bir anda zengin olma hayaliyle giriyor ama düşüş gelince evlerine ekmek götüremez olanı gördük. sanki her fırsat biraz da tuzak gibi, parlayan her şey altın değil. ne kadar dijital olursa olsun, sonunda arkasında bir hikaye ve bir umut var, tıpkı eski borsa kuyrukları gibi. keşke bu işleri biraz da babalarımızın tasarruf mantığıyla yapsak, o zaman bu kadar üzülmezdik.
bakınız içi: cebinde olmayanı bozdurma
bir de şunu eklemek isterim, meshur bir alim 'alırken ağlamayan satarken ağlar' dememiş ama ben diyorum. bu tarz hevesler iğneyle kuyu kazdırır. bu tarz rüzgarlara kapılmadan evvel adam gibi hesaplamak lazım. bu tarz çöküşler geçmişte tanıdık geldi, biz yine yerimizi koruyalım.

borsada üç gün yeşil gören, kendini dahi sanıyor. grafikler kırmızıya dönünce de suç hep psikolojide, moon'cu tweetlerde, o çok güvendiğimiz projedeki genç dahi patronun sessizliğinde kalıyor. ne olduysa oldu, üçte birini bıraktım orada.

asıl derdim para değil artık, kimse inanmasa da. sabaha kadar uyanık kalan tek kişi bendim, telefonun ışığında kendime 'geçecek' diye fısıldadım. insan bir şeyi kırk kere tekrar edince inanıyor mu gerçekten, yoksa sadece alışıyor mu, orasını hâlâ bilemiyorum.